Người Pa Cô (thuộc nhóm dân tộc Tà-ôi) cư trú dọc theo dãy Trường Sơn hùng vĩ ở khu vực miền Trung. Sống giữa đại ngàn thiên nhiên, từ xa xưa, người Pa-Cô đã nghĩ ra nhiều cách để làm đẹp da cho bản thân và con cháu trong gia đình. Những cách lam dep da có phần dị biệt của cộng đồng người Pa-Cô đến nay chỉ còn lưu lại trong trí nhớ một số người già…

Dân tộc Pa Cô

Xuyên màn mưa nặng hạt, chúng tôi tìm đến nhà bà Hồ Thị Tuyết (80 tuổi ở cụm 2, thị trấn A Lưới, Quảng Trị). Tiếp chuyện chúng tôi, cụ Tuyết chỉ tay về hướng con suối A Nôr chậm rãi kể: “Ngày xưa, con gái người Pa Cô thường ra suối kiếm đá màu đỏ hoặc hồng (đá huyết) đem mài cho nhuyễn thành một thứ nước sền sệt để làm son môi. Một số người khác thì dùng lá cây krier giã nhuyễn, trộn với các hợp chất khác để bôi lên môi cho bóng và đẹp. Trước các dịp lễ hội, con gái thường cất công đến suối A Nôr hay đi xa hơn tận nguồn Ra Hô để kiếm đá màu. Con gái dùng son môi thường quyến rũ và được các chàng trai trong bản làng để mắt tới”. Cụ Tuyết kể tiếp: “Không chỉ dùng đá làm son môi, người Pa Cô còn biết sử dụng những loại lá cây giã nhuyễn để có màu xanh hay lấy chất màu đen từ nhựa trong tẩu thuốc để làm cho lông mày đen bóng, đậm nét, khó phai”.

Cảnh sinh hoạt văn hóa của dân tộc Pa CôDân tộc Pa Cô

Ngồi bên con suối A Nôr khi chiều đã muộn, cụ Tuyết say sưa kể về những cách làm đẹp “khác thường” của dân tộc mình, trong đó có tục mài răng. Cụ Tuyết dẫn chúng tôi đến nhà cụ Cả Ngoan một trong số rất ít (85 tuổi, làng Pe Dụt, xã Hồng Trung). Cụ Ngoan là người hiếm hoi còn nhớ rõ về tục mài, nhuộm răng. Cụ kể: “Từ khi sinh ra, lớn lên chừng 14-15 tuổi, con gái, con trai Pa Cô đã được mẹ dạy cho cách làm đẹp rồi. Để mài răng, người Pa Cô ra suối kiếm những viên đá nhám về bỏ sẵn trên mái nhà, mỗi ngày mang xuống mài răng một lần. Cứ năm này qua tháng khác, lúc nào răng nhẵn, đều thì thôi. Ông bà xưa bảo thế thì làm thế chứ mình không biết cưa cho ngắn chừng nào thì mới đẹp. Để răng đen bóng, không bị sâu, người Pa Cô còn lấy củ turda giã nhuyễn kết hợp với nhựa đen trong tẩu thuốc bôi lên răng. Bôi ngày này qua ngày khác đến khi hợp chất này khô thì sẽ có hàm răng đẹp, suốt đời không phai nữa”.

Thể hiện sức mạnh

Tục xăm mình của con gái, con trai Pa Cô vẫn còn dấu tích trên gương mặt hay cánh tay của những người già còn sống trong các bản làng. Cụ Cả Ngoan là một trong số rất ít những người phụ nữ lớn tuổi còn giữ được hình xăm trang điểm lên mặt. Cụ giải thích: “Ngày xưa, khi phấn son chưa có thì đây là cách trang điểm duy nhất. Ý nghĩa hình xăm mình không rõ lắm nhưng con gái xăm như thế khi tham gia lễ hội thì ai nhìn cũng thích, có nhiều chàng trai theo đuổi. Thuở trước, trai bản đến sim (một tập tục của đồng bào vùng cao) đứng rặt dưới sàn nhà nhưng muốn cưới mình thì phải có mã não, bạc trắng hay trâu bò”.

Để tìm hiểu về tục xăm mình của đàn ông Pa Cô , cụ Ngoan chỉ cho chúng tôi đến nhà cụ Hồ A Tum (cụm 3, thị trấn A Lưới). Cụ A Tum năm nay đã bước sang tuổi 90, dấu vết về hình xăm trên trán, trên cánh tay, bắp chân cũng đã phai mờ. Hỏi chuyện xưa, cụ bảo: “Hồi trẻ mới 16-17 tuổi, tôi đã được bố mẹ chỉ cho cách xăm mình rồi. Con trai muốn người khác để ý, tỏ rõ sức mạnh thì phải xăm mình. Muốn xăm mình cho đẹp, điều đầu tiên con trai Pa Cô phải biết đi rừng, lội suối. Lớp thanh niên bọn mình thường lấy lá cây rừng a luông mang về giã nhuyễn, trộn với than bếp, nước suối. Nếu muốn vết xăm khó mờ hơn thì trộn với nhựa đen trong tẩu thuốc rồi dùng kim, gai bưởi thấm “mực” đó xăm lên mình. Vết xăm thường rất đau, chảy máu nên phải xăm nhiều ngày. Nơi xăm thường là cánh tay, trán, cằm, ngực. Hình xăm thường được chọn là loại hoa văn pa tưng zăng (biểu tượng của ché rượu cần) hay con rắn, rết, hoa cỏ…”. Người Pa Cô tin rằng thứ chất được lấy từ lá cây a luông xăm lên mình hình các con vật rắn, rết thường có tác dụng kháng độc khi bị các loài vật này tấn công; vết xăm lên ngực thì đề phòng gió độc, tà ma làm hại. “Hồi tui làm du kích, chiến đấu trong rừng thường bị rắn độc cắn nhưng nhờ chất từ lá cây a luông đã xăm vào mình nên bình an vô sự”- cụ A Tum phén tay áo lộ hình vết xăm, nhớ lại.

Đó là những bí quyết làm đẹp, cách lam dep tu nhien hiệu quả của người Pa Cô cổ đại